شب یلدا یا شب چله، یک جشن کهن است که در بلندترین و تاریکترین شب سال برای غلبه روشنایی بر تاریکی بین ایرانیان برگزارمی شود. خوردن میوههای مانند هندوانه و انار، آجیل و شیرینی به همراه شعرخوانی از شاعران بزرگ مانند حافظ و مولوی بخش مهمی از کارهایی است که در این شب انجام میشود.
تاریخچه و ریشه یلدا
کلمه یلدا از ریشه سریانی و به معنای تولد است و در فرهنگ ایرانی به تولد نمادین خورشید پس از طولانیترین شب سال اشاره دارد. بر اساس یافته های سفالی توسط باستان شناسان قدمت و پیشینه این آیین گویا به حدود هفت هزار سال پیش در این جغرافیا برمیگردد ولی این تاریخ صد در صد نیست. آنچه به عنوان شب یلدا در تقویم رسمی ایران باستان شناخته شده، به حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد و روزگار داریوش یکم نسبت داده میشود.
ارتباط با مهر و خورشید
در ایران باستان، این شب به تولد خورشید نسبت داده میشد. پیروان میتراییسم این شب را زمان تولد میترا، ایزد روشنایی و راستی، میدانستند. با روشن کردن آتش و برگزاری مراسم نیایشی، پیروزی نور بر تاریکی و کاهش تدریجی شبها را گرامی میداشتند. ابوریحان بیرونی نیز از این شب با عنوان میلاد اکبر یاد کرده و آن را به معنای میلاد خورشید دانسته است.
آیینها و نمادهای شب یلدا
مهمترین ویژگی یلدا گردهمایی خانواده ها روی سفره یلدا معمولاً میوههایی مانند هندوانه و انار، انواع آجیل، خشکبار و شیرینی گذاشته میشود که نماد برکت، فراوانی و امید به تابستانی پربار در سال آینده هستند. فال حافظ، خواندن شعر و ادب فارسی و نقل متلها و افسانههای کهن هم از رسمهای رایج است. که به شب یلدا رنگ ادبی و معنوی میدهد.
نمادهای یلدا
هندوانه بهخاطر رنگ سرخ و طبع خنک، نماد سلامتی و تضمین تندرستی در زمستان دانسته شده و خوردن آن را مایه دفع بیماری میپنداشتند. دانههای سرخ انار و آجیل رنگارنگ، نشانه شادی، فراوانی و زایش دوباره طبیعت به شمار میآیند. خودِ بیدار ماندن در بلندترین شب سال نیز معنایی دارد. که آن پیروزی نور بر تاریکی میباشد.
بیشتر بخوانید:
