یک طومار باستانی که از فوران آتشفشان وزوویوس ایتالیا، در سال ۷۹ میلادی جان سالم به در برده بود، سرانجام اسرار خود را آشکار کرد. به طرز شگفت انگیزی، دانشمندان توانستند این سند شکننده را بدون باز کردن آن رمزگشایی کنند. آنها از هوش مصنوعی استفاده کردند تا چیزی را آشکار سازند که به شکل نسبتا طعنه آمیزی یک رساله فلسفی درباره اخلاق، سرشت انسان و پیشرفت اخلاقی از کار درآمده است.
کتابخانه ای مدفون شده
این طومار ” پی هرک ۱۶۶۷” نام گذاری شد. متعلق است به کتابخانه ای از نسخه های خطی کربنی شده که نخستین بار در دهه ۱۷۵۰ در شهر باستانی رومی “هرکولانئوم” کشف شد. در مجموع، حدود ۱۸۰۰ قطعه پاپیروس به طور معجزه آسایی زیر ویرانه های یکی از مجلل ترین ویلاهای این شهر که در فوران ویران شده بود، حفظ شدند. این قطعات تنها کتابخانه کامل بازمانده از جهان یونانی رومی را تشکیل میدهند.
پس از آنکه این گنجینه آشکار شد البته چالشی تازه پدید آمد. این طومارها، فورانی ویرانگر را تحمل کرده و صدها سال زیر خاکستر آتشفشانی مدفون مانده بودند. این چالش ها آنها را برای باز کردن بیش از حد شکننده کرده بود. باز کردن آنها خطر تبدیل شدن شان به غبار را در پی داشت، بنابراین قرن ها به دقت مهر و موم شده باقی ماندند.
هوش مصنوعی
در سال ۲۰۲۳، «چالش وزوویوس» انگیزه ای تازه به پژوهشگران و علاقه مندان به پاپیروس داد تا با تبدیل این معما به یک رقابت جهانی همراه با جوایز نقدی، طومارها را رمزگشایی کنند. شرکت کنندگان از بینایی رایانه ای و یادگیری ماشین، که زیرمجموعها ی از هوش مصنوعی است، برای دستیابی به نتایج قطعی استفاده کردند. در همان سال، یک دانشجوی ۲۱ ساله علوم رایانه پس از آنکه به «نخستین فردی در طول دو هزار سال» تبدیل شد که توانست واژهای «ارغوانی» را از یک طومار بازنشده شناسایی کند ۴۰۰۰۰ دلار دریافت کرد.
این ماه، تیمی از دانشمندان از چندین دانشگاه اروپایی و آمریکایی سرانجام موفق شدند تمام متن بازمانده از یک طومار کامل را رمزگشایی کنند. «چالش وزوویوس» توضیح داد: «برای خواندن آن، هرگز آن را به صورت فیزیکی باز نکردیم. در عوض، آن را با اشعه ایکس با وضوح بالا اسکن کردیم. سپس ورقه پیچیده شده در درون حجم را بازسازی، آن را به سطحی قابل خواندن تبدیل و از یادگیری ماشین استفاده کردیم تا ردهای کم رنگ مرکب باستانی را آشکار سازیم.»
اقدامات پیشین
تلاشهای پیشین برای باز کردن ” پی هرک ۱۶۶۷” به پاپیروس آسیب رسانده بود. این آسیب ها تنها ۸ سانتی متر از ارتفاع اصلی ۱۹ تا ۲۴ سانتی متری این طومار را حفظ کرده بود. متن بازیابی شده به “آریستوکرئون”، برادرزاده و شاگرد فیلسوف “رواقی کریسیپوس” اشاره دارد و احتمالا بازتاب دهنده آموزههای “رواقی” از سده دوم پیش از میلاد است.
برنت سیلز، یکی از بنیانگذاران، گفت: «نزدیک به دو هزار سال، بسیاری از این متون از نظر فیزیکی حفظ شده بودند، اما از لحاظ فکری دست نیافتنی بودند.» با وجود صدها طومار که هنوز مهر و موم شده باقی ماندهاند، «چالش وزوویوس» بههیچ وجه به پایان نرسیده است. سیلز افزود: «امروز، ما صداهایی را میشنویم که برای دو هزار سال خاموش بودهاند.»
بیشتر بخوانید:
