ریشههای بیماری سیفلیس که اولین بار در اواخر دهه ۱۴۰۰ میلادی شیوع آن در سراسر اروپا فراگیر شد، قرنهاست مرموز باقی مانده است. دانشمندان سال ها در مورد اینکه آیا باکتری عامل سیفلیس، قبلا نیز در اروپا وجود داشته یا اینکه در طول سفرهای کریستف کلمب از قاره آمریکا به این قاره منتقل شده، بحث شده است. تجزیه و تحلیل استخوانهای مردی که ۵۵۰۰ سال پیش در کلمبیای کنونی زندگی میکرد، نشان داد که او حامل سویهای از ترپونما پالیدوم بوده است. محققان توانستند مجموعه کامل دی ان ای یا ژنوم آن را کنار هم بچینند. این کشف دریچه جدیدی از سیر تکاملی باکتری و نحوه شیوع آن ارائه میدهد.
سه نوع بیماری
سیفلیس که در درجه اول یک عفونت مقاربتی است، یکی از چهار بیماری اصلی ترپونمایی انسان است که توسط باکتریهای جنس ترپونما ایجاد میشود. ترپونما پالیدوم یک باکتری مارپیچی شکل است و زیرگونههای مختلف آن منجر به سه بیماری مختلف میشوند: سیفلیس، یاز و بژل.
سیفلیس، یاز و بژل گاهی اوقات در مراحل خاصی از بیماری، علائمی روی استخوانها باقی میگذارند. بیشتر ژنومهای اولیهی ترپونما پالیدوم از اسکلتهایی بازیابی شدهاند که علائم واضحی از عفونت را نشان میدادند. اما بقایای تازه توصیفشده که از یک پناهگاه سنگی در بوگوتا ساوانا در مرکز کلمبیا به دست آمدهاند، فاقد علائم آشکارکننده هستند.
طبق بیانیه دانشگاه کالیفرنیا، کشف این باکتری «کاملاً تصادفی» بوده است. لارس فهرن-اشمیتز، انسان شناس این دانشگاه و همکارانش در حال فهرستبندی دی ان ای باستانی برای مطالعهی تاریخ جمعیت انسانی بودند. اما تجزیه و تحلیل استخوانهای ساق پای یکی ازاسکلت ها نشان داد که این فرد حامل گونهای از ترپونما پالیدوم بوده است.
محققان پس از کنار هم قرار دادن ژنوم باکتری، آن را با سایر دی ان ای های شناخته شده مدرن و تاریخی ترپونما پالیدوم مقایسه کردند. نسرین برومندخوشبخت، متخصص ایرانی الاصل ژنتیک در دانشگاه ورمونت می گوید این نشان داد که سویه ۵۵۰۰ ساله بسیار زودتر از هر یک از زیرگونههای شناخته شده خود ظاهر شده است، که نشان میدهد بیماریهای ترپونمایی هزاران سال پیش متنوعتر از اکنون بودهاند.
شناخت بهتر سیفلیس
یافته های جدید در مورد منشأ ترپونما پالیدوم میتواند از نظر اجتماعی مهم باشد. مالی زاکرمن و لیدیا بیلی، انسانشناسان دانشگاه ایالتی میسیسیپی در تفسیری درنشریه ساینس مینویسند: «مردم تمایل دارند در مورد کسانی که با سیفلیس زندگی میکنند، قضاوتهای اخلاقی کنند. این میتواند مانعی برای درمان باشد و مرتبط کردن این بیماری با یک موقعیت جغرافیایی میتواند انگ اجتماعی را با مقصر دانستن جوامع خاص تقویت کند.»
آنها میافزایند که این مطالعه ممکن است به فراتر رفتن گفتگوها از یک مکان منشأ کمک کند. «بازتعریف سیفلیس، در کنار سایر بیماریهای عفونی، به عنوان محصولی از شرایط تکاملی، زیستمحیطی و زیستاجتماعیِ محلی و بسیار خاص و جهانیشدن، میتواند گامهای مهمی در جهت کاهش انگ اجتماعی و بهبود سلامت عمومی باشد.»
بیشتر بخوانید:
