سیستم لولهکشی آب در دوران هخامنشی تنبوشه نام دارد که یکی از دستاوردهای شگفت انگیز مهندسی ایران باستان است. این لولههای سفالی سالها پیش برای انتقال آب در کاخها، باغها و شهرها توسط ایرانیان ساخته شدند. همچنین این طراحی دقیق که به صورت نر و ماده بوده در واقع از نشت آب جلوگیری می کرده. تنبوشه نماد هوش، نظم و درک ژرف ایرانیان از اهمیت آب و فناوری در خدمت زندگی بوده است
تاریخچه تنبوشه
تنبوشه را چهار هزار سال پیش در دوران هخامنشی ایرانیان باستان در قلب فلات خشک ایران سیستمی را طراحی کردند. امروزه از این سازه به عنوان یکی از نخستین نشانههای مهندسی لولهکشی جهان یاد میشود. سازههایی که نهتنها از نظر کارکردی، بلکه از منظر معماری و دانش مهندسی هم گواهی بر درک عمیق ایرانیان از چرخه آب، زمین و فناوری ساخت بودهاند.
پیدایش و کارکرد تنبوشه در تمدن هخامنشی
تنبوشه از ریشه تنبوش به معنی لوله سفالی گرفته شده است. این لوله های استوایی شکل از گل رس پخته شده ساخته می شدند. قطر داخلی این لولهها معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر بود، اما در برخی نمونهها به بیش از ۳۰ سانتیمتر نیز میرسید. اتصال این لولهها بهصورت نر و ماده طراحی شده بود؛ یعنی یک سر هر تنبوشه باریکتر و سر دیگر پهنتر بود تا در هم قفل شوند. این نوع طراحی باعث میشد که جریان آب بدون نشتی و با فشار ثابت حرکت کند؛ شواهد باستانشناسی از محوطههایی، چون پاسارگاد، شوش و تخت جمشید نشان میدهد که ایرانیان باستان از این سیستم برای هدایت آب از چشمهها یا قناتها به نقاط مختلف شهر استفاده میکردند.
تنبوشه تنها یک ابزار فنی نبود. بلکه بخشی از فرهنگ و نظام اجتماعی ایران باستان به شمار میرفت. ایرانیان در آن دوران مفهوم «آب» را نه فقط به عنوان مایه حیات، بلکه به عنوان عنصر مقدس در آیین زرتشتی و زندگی روزمره درک میکردند. پاکی آب و حفظ مسیر جریان آن امری مقدس بود. همین باور باعث شد که سامانههای آبرسانی با نظم و دقتی مثالزدنی ساخته شوند.
