دانشمندان بر دیوارهای آرامگاهی باستانی در منطقه قفقاز جنوبی، نقش‌هایی یافتند که داستان یک جامعه کهن را روایت می‌کنند. این نقوش که حدود ۴۰۰۰ سال پیش بر دیوارهای آرامگاه‌هایی موسوم به «کورگان» در تپه‌های زورتاکتی گرجستان امروزی حکاکی شده، شامل الگوهای هندسی، حیوانات، تصاویر ساده از خانه‌ها و حتی نوعی «جدول زمانی» برای کارگران سازنده این آرامگاه‌هاست.
با این حال، در سال‌های اخیر موجی از ادعاهای نادرست درباره حکاکی‌های باستانی مصر، آشور و جنوب شرقی ترکیه شکل گرفته است. برخی مدعی‌اند این نقش‌ها هلیکوپتر، ابزارهای برقی یا کیف دستی را نشان می‌دهند. در حالی که نهادهای علمی که این آثار را کاوش و ثبت کرده‌اند، توضیحات دقیقی برای هر تصویر منتشر کرده‌اند.
چرخه‌ای تکرارشونده
این الگو تقریباً مانند یک قانون عمل می‌کند: ساعاتی پس از انتشار یک عکس باکیفیت در شبکه‌های اجتماعی، تفسیرها، زمینه باستان‌شناختی را حذف کرده و آثار را به‌عنوان شواهد فناوری گمشده بازتعریف می‌کنند. اما اسناد دانشگاه شیکاگو، دانشگاه آکسفورد و مجلات علمی، داستان دیگری را روایت می‌کنند؛ داستانی مبتنی بر کتیبه‌های لایه‌لایه، اشیای آیینی و سنت‌های هنری منطقه‌ای.
آبیدوس، نمرود و گوبکلی تپه
مشهورترین نمونه، سقف معبد ستی اول در آبیدوس است که در آن هیروگلیف‌های روی‌هم‌افتاده، شکل‌هایی شبیه هلیکوپتر و زیردریایی پدید آورده‌اند. اسناد نشان می‌دهند پادشاهان بعدی به‌ویژه رامسس دوم، کتیبه‌های پیشینیان خود را پاک کرده و دوباره حکاکی کرده‌اند. این پدیده که «پالیمپسست» نام دارد، باعث شده دو مجموعه کتیبه در عمق‌های مختلف یک سنگ قرار گیرند و از زاویه‌ای خاص، به صورت شکل‌های مدرن به‌نظر برسند.
نمونه دوم، پیکره بالدار پادشاه آشوری، آشورنصیرپال دوم است که سطلی و مخروطی کاج در دست دارد. این اشیا در واقع ابزار آیینی برای تطهیر بوده‌اند، نه ابزار برقی.
سومین مورد، ستون‌های گوبکلی تپه در ترکیه است که گاه «کیف دستی» خوانده می‌شوند، اما پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند این نقش‌ها احتمالاً عناصر معماری یا ظروف نمادین کیهان‌شناختی هستند.
نتیجه
این برداشت‌های نادرست از پدیده‌ای روان‌شناختی به نام «پاریدولیا» (تمایل ذهن به دیدن الگوهای آشنا) ناشی می‌شوند. مستندسازی دقیق نمی‌تواند این پدیده را کاملاً متوقف کند، اما با ارائه طراحی‌های خطی و بازسازی لایه‌ای، دامنه تفسیرهای خیالی را محدود می‌سازد. شگفتی واقعی این آثار، نه در هلیکوپترهای خیالی، بلکه در نبوغ هنرمندان و حاکمان باستانی نهفته است.
بیشتر بخوانید:
