فقر در ایران به یک سرنوشت تبدیل شده است. سرنوشتی که حاکمان این جغرافیا به مردم خود روا داشته اند. جغرافیایی که مملو از منابع طبیعی و انرژی است اما سیاستهای مسئولین در طول سالهای اخیر باعث شده تا مردم هر روز فقیرتر از دیروز شوند. فقر در جغرافیا دیگر تنها یک شاخص اقتصادی یا موضوعی برای گزارش‌های رسمی نیست؛ بلکه به تجربه‌ای روزمره و فراگیر تبدیل شده است. تجربه‌ای که در سفره‌های کوچک‌تر، خانه‌های اجاره‌ای ناامن‌تر، درمان‌های عقب‌افتاده، آموزش‌های نیمه‌کاره و نگرانی دائمی از فردا دیده می‌شود. برای بخش بزرگی از مردم، زندگی نه بر پایه برنامه‌ریزی برای پیشرفت، بلکه بر محور تلاش برای دوام آوردن می‌چرخد.
سهم مردم
ایران کشوری برخوردار از منابع عظیم طبیعی، ذخایر انرژی، ظرفیت‌های انسانی و موقعیت جغرافیایی مهم است. با این حال، برخورداری از منابع به‌تنهایی تضمین‌کننده رفاه عمومی نیست. آنچه منابع یک کشور را به کیفیت زندگی مردم تبدیل می‌کند، حکمرانی کارآمد، شفافیت، برنامه‌ریزی بلندمدت، توزیع عادلانه فرصت‌ها و پاسخ‌گویی مسئولان است. هنگامی که این عناصر تضعیف شوند، حتی ثروتمندترین سرزمین‌ها نیز می‌توانند مردمانی فقیر و نگران داشته باشند.
سالهاست که تورم، کاهش قدرت خرید، بیکاری یا اشتغال ناپایدار، افزایش هزینه مسکن و درمان، و کاهش ارزش پول ملی، فشار زندگی را بر خانواده‌ها بیشتر کرده است. حقوق‌ها غالباً پیش از رسیدن به پایان ماه تمام می‌شوند و بسیاری از خانواده‌ها برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای خود ناچار به حذف تفریح، آموزش، درمان یا حتی مواد غذایی ضروری هستند. در چنین وضعیتی، «خط فقر» دیگر مرزی مشخص میان فقیر و غیر‌فقیر نیست؛ بلکه به سایه‌ای تبدیل شده که بر زندگی طبقات مختلف جامعه افتاده است.
کرامت، قربانی فقر
دردناک‌تر آن است که فقر تنها به کمبود درآمد محدود نمی‌ماند. فقر، کرامت انسان را نیز هدف می‌گیرد. فردی که مدام نگران اجاره خانه، هزینه دارو، شهریه فرزند یا قیمت مواد غذایی است، فرصت و توان کمتری برای مشارکت اجتماعی، رشد فردی و ساختن آینده دارد. فقر، امید را فرسوده می‌کند و جامعه‌ای که امیدش فرسوده شود، سرمایه انسانی خود را از دست می‌دهد.
مسئولیت این وضعیت را نمی‌توان صرفاً به گردن مردم، تحریم‌ها یا شرایط جهانی انداخت. هرچند عوامل بیرونی بی‌تردید اثرگذارند اما سیاست‌گذاری داخلی، فساد، نبود شفافیت، تصمیم‌های اقتصادی کوتاه‌مدت، بی‌ثباتی قوانین و فاصله گرفتن مدیران از واقعیت زندگی مردم نیز سهمی اساسی دارند. سالهاست سپاه پاسداران بودجه مردم را برای برنامه‌های واهی همچون، موشک سازی و آموزش نیروهای نیابتی خرج می کند. مردمی که هر روز با افزایش قیمت‌ها روبه‌رو هستند، بیش از وعده به تصمیم‌های قابل لمس و پاسخ‌گویی واقعی نیاز دارند.
فقر نباید به سرنوشت پذیرفته‌شده یک ملت تبدیل شود. جامعه‌ای که منابع، نیروی انسانی توانمند و پیشینه فرهنگی گسترده دارد، سزاوار آن نیست که اکثریت شهروندانش دغدغه نان، مسکن و درمان داشته باشند. خروج از این وضعیت نیازمند اصلاحات جدی، شفافیت در اداره کشور، اولویت دادن به معیشت مردم و پذیرش مسئولیت از سوی تصمیم‌گیران است.
تا زمانی که زندگی شرافتمندانه برای مردم به یک آرزو بدل باشد، هیچ آمار و وعده‌ای نمی‌تواند واقعیت را پنهان کند: فقر اگر درمان نشود فقط اقتصاد را فرسوده نمی‌کند؛ اعتماد، امید و آینده یک جامعه را نیز از میان می‌برد.
بیشتر بخوانید:
