ورود پرشتاب فناوری‌های هوش مصنوعی به حوزه ادبیات و نشر، به یکی از جنجالی‌ترین بحث‌های روز محافل فرهنگی تبدیل شده است. امروزه به‌کارگیری این ابزارها توسط برخی نویسندگان و مترجمان برای تولید یا ترجمه آثار داستانی و غیرداستانی، چالش‌های اخلاقی و کیفی متعددی را در سطح بین‌المللی و داخلی به وجود آورده است. از یک‌سو، زیر سؤال رفتن اصالت و اعتبار برخی ترجمه‌های بازاری در کشورهایی مانند ایران موجی از بی‌اعتمادی را میان مخاطبان ایجاد کرده و از سوی دیگر، اتهامات سنگین علیه برخی پدیده‌های نوظهور نویسندگی در جهان، ابعاد این بحران را پیچیده‌تر ساخته است.
پرونده تلیسون اورلین
یکی از تازه‌ترین و برجسته‌ترین نمونه‌های این جنجال، پرونده تلیسون اورلین، نویسنده کانادایی-هائیتیایی است. او که با نخستین رمان خود با عنوان «یا این بود، یا مردن» در مدتی کوتاه به پدیده فصل جدید ادبیات فرانسوی‌زبان تبدیل شده بود. اکنون با اتهام جدی نگارش بخش عمده‌ای از کتابش به کمک هوش مصنوعی مواجه است. این رمان داستان تاثیرگذار و پرفرازو نشیبی از یک استاد تاریخ و جغرافیای اهل هائیتی را روایت می‌کند. که پس از اوج‌گیری خشونت گروه‌های تبهکار در محله‌اش، ناچار به ترک وطن می‌شود. او سفری بس دشوار و پرمخاطره را از میان ۱۲ کشور مختلف آغاز می‌کند تا در نهایت به کانادا برسد؛ کشوری که به تعبیر خود نویسنده، فرصت «حق نفس کشیدن بدون ترس» را برای او فراهم می‌سازد.
این رمان نخستین‌بار در اوایل بهار توسط انتشارات «بورئال» در استان کبک کانادا به چاپ رسید. سپس در اواخر تابستان از سوی انتشارات معتبر «گراسه» وارد بازار کتاب فرانسه شد. استقبال از کتاب در ابتدا بی‌نظیر بود؛ به‌طوری‌که تنها ظرف ۱۵ روز، نزدیک به ۱۶ هزار نسخه از آن در فرانسه به فروش رسید. علاوه بر این استقبال تجاری، اثر توانست جایزه معتبر کتابفروشی‌های زنجیره‌ای «فنک» را از آن خود کند. حتی به فهرست اولیه نامزدهای جایزه «گنکور» که والاترین افتخار در دنیای ادبیات فرانسوی‌زبان محسوب می‌شود راه یابد.
سایه سنگین اتهامات
با این حال، مطرح شدن اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی، سایه‌ای سنگین بر این موفقیت‌ها انداخته است. با وجود آنکه اورلین تمامی این ادعاها را قویاً رد کرده و ناشر کانادایی نیز اعلام داشته که در شرایط فعلی امکان تأیید یا رد قطعی این اتهامات وجود ندارد. اما این ماجرا نشان داد که مرز میان خلاقیت انسانی و تولیدات الگوریتمی تا چه حد باریک و بحران‌ساز شده است. این رخدادها زنگ خطری جدی را برای نهادهای ادبی، داوران جوایز و ناشران به صدا درآورده تا سازوکارهای دقیق‌تری برای احراز اصالت آثار هنری تعبیه کنند.
بیشتر بخوانید:
