در کاریکاتورهای سیاسی و تحلیلهای ژئوپلیتیکی “اختاپوس” معمولا بهعنوان استعاره ای قوی برای نشان دادن تهدیدات گسترده و چند وجهی استفاده میشود. بازوهای این موجود کنایه ای از نفوذ مخرب اش به حوزههای مختلف و گسترش کنترل اش در جهات متفاوت هستند. در باب امنیت خاورمیانه، جمهوری اسلامی اغلب به عنوان یک اختاپوس به تصویر کشیده میشود. در این چهارچوب میتوان گفت که رهبری مرکزی آن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایانگر سر اختاپوس است. این در حالیست که شبکه گستردهای از نمایندگان و سازوکارهای لجستیکی آن بهعنوان بازوهایی عمل میکنند که اهداف آن را در منطقه اجرا میکنند. این استعاره نشان میدهد که چگونه جمهوری اسلامی قدرت خود را بهطور نامتقارن اعمال کرده و نفوذ فرامرزی خود را گسترش میدهد تا کشور های همسایه را ناپایدار کرده و از متحدانش حمایت نماید.
اعمال مخرب
باید به این نکته اشاره کرد که اعمال مخرب این اختاپوس با کمک سازمان ها و شرکت های مختلف انجام میشود. یکی از این شرکت ها “ماهان ایر” است. ماهان ایر به عنوان بازوی لجستیکی این شبکه عمل میکند که نه تنها به عنوان یک شرکت هواپیمایی مسافربری بلکه به عنوان یک دارایی استراتژیک به خدمت سپاه پاسداران درآمده است.
این خطوط هواپیمایی با شرکت های بینالمللی مانند شرکت هوایی کونویاسای ونزوئلا و همچنین شرکتهای کوچک داخلی همکاری هایی را انجام داده است. این همکاری ها برای تسهیل عملیاتهایی هستند که معمولاً استاندارد ها و نظارت شرکت های هوایی بین المللی را دور میزنند. ماهان ایر به انتقال کالاهای غیرقانونی، طلا، سلاح و حتی نیروی انسانی با هدف تقویت رژیمهای متخاصم و نیروهای نیابتی در منطقه متهم شده است. بعلاوه، مسیرهای پرواز این شرکت به مقاصدی مانند تایلند، ونزوئلا، چین و روسیه، اثبات میکند که ماهان ایر با هدف حفظ این شبکههای مخفی برای سپاه پاسداران خدمات لجستیکی فراهم میکند.
واکنش جامعه بینالملل
جامعه بینالمللی با اعمال تحریمهای سنگین و مستمر علیه ماهان ایر به این فعالیت های مخرب واکنش نشان داده است. اعمال این تحریم ها باعث تحلیل رفتن تواناییهای این شرکت هواپیمایی شده و فعالیت های آن را به شدت محدود کرده است. از پیامدهای قابل توجه این تحریمها، استفاده از قطعات هواپیماهای اسقاطی توسط ماهان ایر است. این شرکت دشواری های فراوانی در تأمین قطعات مختلف که توسط تولیدکنندگان غربی تولید میشوند دارد. این امر باعث شده که این شرکت برای نوسازی ناوگان هوایی خود دائما از قطعات هواپیماهایی استفاده کند که از رده خارج شده اند. این شرکت همچنین برای ادامه عملیات، قطعات نا مرغوب را از طریق بازار سیاه تأمین مینماید. این اعمال به طور چشمگیری قابلیت اطمینان و ایمنی پروازهای آن را به خطر میاندازد.
نگرانی از اقدامات تهاجمی
خطرات فیزیکی و ژئوپلیتیکی مرتبط با میزبانی ماهان ایر باعث شده که بسیاری از کشورها در قرارداد های خود با این شرکت هوایی بازنگری کنند. در خاورمیانه و سراسر خلیج فارس، چندین کشور به طور فزایندهای از پذیرش این شرکت هوایی سر بازده اند. این واکنش ناشی از نگرانیهای روزافزون نسبت به اقدامات تهاجمی ایران در منطقه است. این نگرانی ها با سوابقی مانند جنجالهای امنیتی سال ۲۰۲۲ در بیروت که در نهایت باعث شد لبنان اقداماتی برای محدود کردن فضای هوایی خود برای ماهان ایر انجام دهد، تأیید میشوند.
عربستان سعودی شرکت هواپیمایی ماهان را از فرود در فرودگاههای خود یا پرواز در حریم هوایی عربستان منع و دلیل آن را نقض استانداردهای ایمنی و خطرات امنیتی منطقهای اعلام کرده است. مقامات بیروت همچنین در سانحه ای یک پرواز برنامهریزی شده هواپیمایی ماهان را پس از هشدارهای امنیتی خارجی مبنی بر استفاده از هواپیماهای غیرنظامی برای انتقال محمولههای نظامی غیرقانونی و پول به گروههایی مانند حزبالله مسدود کردند.
در آخر باید به این نکته اشاره کرد که با آشکار شدن جایگاه این شرکت هواپیمایی به عنوان بازوی لجستیکی اختاپوس جمهوری اسلامی و گسترش نفوذ بازوی های آن، تحمل کشورهای منطقه نسبت به فعالیت های این شرکت هوایی به طور پیوسته کاهش یافته است.
بیشتر بخوانید:
